Drew Bent (Trưởng bộ phận Giáo dục tại Anthropic, Đồng sáng lập Schoolhouse. world) đã chia sẻ các bài học về sử dụng AI.
Drew Bent có xuất thân từ gia đình nhà giáo, từng là giáo viên Toán cấp 3 và sáng lập tổ chức phi lợi nhuận về gia sư. Hiện tại, anh đang làm việc tại Anthropic với mục tiêu phát triển “AI tutor” (Gia sư AI).
Mục tiêu lớn nhất của anh là mang nền giáo dục đẳng cấp thế giới đến với mọi người thông qua sức mạnh của AI – điều mà trước đây chỉ những người có điều kiện tài chính mới tiếp cận được.
Khái niệm cốt lõi mà Drew đưa ra là sự khác biệt giữa “Người dùng AI native” (những người tiếp cận AI như một phần tự nhiên, không có định kiến) và những người vẫn giữ tư duy dùng AI của năm 2022. Người dùng AI native coi AI như một cộng tác viên (collaborator), trong khi những người khác chỉ coi nó như một trợ lý (assistant) đơn thuần. Việc giao tiếp với AI giờ đây không chỉ là kỹ năng kỹ thuật (viết prompt), mà đã trở thành một kỹ năng xã hội.
Bài học 1: Đừng xem thường sức mạnh của AI
Nhiều người đang tự kìm hãm bản thân vì chỉ giao cho AI những bài toán đơn giản, trong khi nó hoàn toàn có thể giải quyết các vấn đề phức tạp hơn rất nhiều.
Tư duy tuyến tính của con người: Con người quen với sự phát triển tuyến tính. Nhưng AI giống như một người đồng nghiệp mà mỗi ngày đi làm, họ lại giỏi lên theo cấp số nhân (có thể giỏi gấp đôi tháng trước). Vì vậy, chúng ta thường đánh giá thấp khả năng hiện tại của AI.
Cách khắc phục:
- Hãy quan sát cách những người xuất chúng xung quanh đang dùng AI.
- Liên tục thử nghiệm và nâng tầm tham vọng của bản thân. Hãy luôn đặt câu hỏi: “AI có thể đẩy tôi đi xa đến đâu?” và thử thách nó bằng những giới hạn mới.
Sự đảo ngược vai trò trong tương lai: Sẽ đến lúc AI đảm nhận phần tư duy chiến lược cấp cao, và giao lại cho con người những công việc đòi hỏi “sự tinh tế, gu thẩm mỹ và tính quyết đoán của con người” (human taste & human agency).
Bài học 2: Cách lọt Top 1% những người học xuất chúng cùng AI
Drew trích dẫn một nghiên cứu của Anthropic về việc học lập trình với AI để chỉ ra cách dùng AI đúng và sai.
Cái bẫy “Thui chột kỹ năng” (Skill Atrophy):
Nghiên cứu chia 2 nhóm: Nhóm dùng AI và Nhóm không dùng AI để làm bài tập lập trình. Nhóm dùng AI hoàn thành nhanh hơn rất nhiều. Tuy nhiên, trong bài kiểm tra đánh giá năng lực sau đó (không được dùng AI), nhóm không dùng AI lại có điểm số cao hơn 17%. Lý do là họ phải tự vật lộn với kiến thức và thực sự tiêu hóa nó.
Sự khác biệt của Top 1%:
Trong nhóm dùng AI, vẫn có những người làm bài kiểm tra rất tốt. Sự khác biệt nằm ở thái độ sử dụng:
Người dùng kém: Dùng AI theo kiểu “giao dịch” (chỉ hỏi để lấy đáp án copy-paste cho xong việc).
Người dùng xuất sắc: Dùng AI theo kiểu “truy vấn” (đặt câu hỏi đào sâu, yêu cầu giải thích, dùng AI để kiểm tra tư duy của mình).
- Mang đến “Vấn đề” thay vì “Giải pháp”: Đừng mang một giải pháp cụ thể đến hỏi AI, vì nó sẽ chỉ trả lời quanh quẩn trong đó. Hãy mang đến một vấn đề mở, AI hiện tại rất giỏi trong việc cùng bạn lật lại vấn đề và tìm ra hướng đi mới.
- Sức mạnh của Ngữ cảnh (Context): Đây là khoảng cách lớn nhất giữa người dùng AI giỏi và kém. Trước khi đặt câu hỏi, hãy “đổ” vào AI tất cả ngữ cảnh bạn có: tài liệu bạn viết, bối cảnh công ty, dòng suy nghĩ miên man của bạn… Càng có nhiều ngữ cảnh, AI càng hiểu bạn và đưa ra câu trả lời xuất sắc. Nếu không có ngữ cảnh, AI sẽ chỉ đưa ra những câu trả lời chung chung.
- Đầu tư thời gian (R&D): Đôi khi dùng AI tốn thời gian hơn làm thủ công. Hãy coi đó là quá trình Nghiên cứu & Phát triển (R&D). Bạn tốn thời gian hôm nay để hiểu giới hạn của công cụ, nhưng ngày mai bạn sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian.
Bài học 3: Lớp học năm 2030 sẽ khác xa những gì bạn tưởng tượng
Drew bày tỏ sự lo ngại khi thấy học sinh hiện nay chủ yếu dùng AI như một “cái nạng” để giải bài tập một cách máy móc.
Tương lai của Giáo dục AI: Dạy kèm một-kèm-một là phương pháp hiệu quả nhất. AI sẽ giúp nhân rộng mô hình này (Cá nhân hóa). Tuy nhiên, “Personalized” (Cá nhân hóa) phải đi kèm với “Personal” (Tính cá nhân/Con người). Đi học không chỉ để nạp kiến thức mà còn để học cách giao tiếp xã hội.
Lớp học năm 2030:
- Bạn bước vào lớp và không hề thấy bóng dáng của công nghệ.
- AI hoạt động ẩn ở hậu trường: giúp giáo viên chấm bài, soạn giáo án cá nhân hóa, phân nhóm học sinh.
- Con người (giáo viên và học sinh) được đặt ở trung tâm, tương tác trực tiếp với nhau trong một môi trường học tập phong phú.
AI là chất xúc tác kết nối con người: Drew lấy ví dụ về nền tảng Schoolhouse (do anh và Sal Khan sáng lập). Nền tảng này dùng công nghệ để kết nối các học sinh từ Nga, Colombia, Mỹ, Trung Quốc… vào chung một phòng Zoom để học tập và chia sẻ văn hóa. AI nên được dùng để thúc đẩy những kết nối giữa người với người như vậy.
AI như một người bạn đồng hành (Learning Companion): Trong tương lai, AI tutor không chỉ dạy kiến thức mà còn hiểu rõ bạn là ai, bạn học tốt nhất theo cách nào, và nó sẽ “lớn lên” cùng với sự phát triển của bạn. Nó vừa là gia sư, vừa là người đốc thúc bạn tiến bộ.
Chúng ta đã khai sinh ra một “giống loài” mới vào thế giới này: Trí tuệ nhân tạo.
Nếu như chúng ta mất hơn 15 năm đi học chỉ để biết cách giao tiếp với con người, thì giờ đây chúng ta phải học một bộ kỹ năng xã hội hoàn toàn mới: Cách hợp tác hiệu quả với AI.
Để làm được điều đó, hãy ngừng coi AI là một công cụ máy móc vô tri. Hãy dành thời gian cho nó, đối xử với nó như một người đồng nghiệp, liên tục thực hành, lặp đi lặp lại để hiểu rõ giới hạn và khả năng của nó.
